Archive for Binnenmilieu

Duurzaam gebouwd: de termietenheuvel

TermietenheuvelTermietenheuvels worden wel eens bouwkundige wonderen genoemd, en terecht. Deze indrukwekkende constructies van aarde en speeksel zijn soms wel zes meter hoog. De wanden ervan zijn zo’n 45 centimeter dik en worden door de zon gebakken totdat ze zo hard zijn als beton. Sommige heuvels zijn letterlijk van de ene op de andere dag gebouwd.

De koningin

Vlak bij het middelpunt van de heuvel leeft de koningin, die elke dag een paar duizend eitjes kan leggen. Vleugelloze, blinde termietenarbeiders nemen de eitjes mee naar speciaal gebouwde cellen. Daar verzorgen ze de larven, als die eenmaal zijn uitgekomen. Maar het grootste wonder van de heuvel is misschien wel het ventilatiesysteem…

Ventilatie van een termietenheuvel

Warme lucht stijgt en door dit verschijnsel wordt de warmte, bedompte binnenlucht aan de bovenkant van de heuvel afgevoerd. Op strategische plaatsen onder in de heuvel zitten ventilatiegaten waardoor relatief frisse lucht binnenkomt. Deze stroomt via een ondergrondse kamer de heuvel in en circuleert vervolgens door de tunnels en cellen. Termieten openen en sluiten de gaten om de temperatuur waar nodig bij te stellen.

Temperatuur

De termieten hebben een constante temperatuur nodig om de schimmel te telen die als hun voornaamste voedselbron dient. Met behulp van de gereguleerde ventilatie door de kamers en tunnels wordt de temperatuur in de heuvel constant gehouden, ongeacht de wisselende omstandigheden buiten. In Zimbabwe kan de buitentemperatuur bijvoorbeeld variëren van 2 °C ’s nachts tot 38 °C overdag. Toch blijft de temperatuur binnen in de heuvel constant 31 °C.

Duurzaam gebouw

Het ontwerp van de termietenheuvel is zo indrukwekkend dat architecten een vergelijkbare techniek hebben toegepast op een kantoorgebouw in Zimbabwe. Het gebouw gebruikt slechts 10 procent van de energie die conventionele gebouwen van dezelfde afmetingen nodig hebben.

15 procent energie besparen op klimaatinstallaties

Door gebruik en veranderende afstellingen in de loop van de tijd zijn veel klimaatinstallaties ‘ontregelt’. Dit gaat vaak ten koste van het energiegebruik en het binnenmilieu. Met het ‘Functioneel Controleren, Inregelen en Beproeven (FCIB) kan 15 procent energie bespaard worden in gebouwen.

Wat is FCIB?

FCIB betekent het optimaal inregelen van de klimaatinstallatie in gebouwen. Het (thermisch) comfort wordt hiermee verbeterd, terwijl het energieverbruik vermindert. Klimaatinstallaties worden gecontroleerd en waar nodig aangepast, zodat de ventilatielicht op de juiste manier wordt verdeeld. De methodiek is ontwikkeld en wordt toegepast door de Rijksgebouwendienst.

Wat zijn de voordelen van FCIB?

FCIB levert de volgende ‘quick-wins’ op:

  • Een gemiddelde energiebesparing van 15 procent op gebouwniveau
  • Verbeterd comfort
  • Kostenreductie (door energiebesparing en een verwachte hogere productiviteit van de gebruikers)
  • Beter functioneren van gebouw en installaties.

Bij welke gebouwen wordt FCIB uitgevoerd?

Door de Rijksgebouwendienst wordt het uitgevoerd bij de volgende Rijksgebouwen:

  • groter dan 1000 m2;
  • die nog minimaal 5 jaar tot de gebouwvoorraad behoren;
  • waar geen aanpassingen in de klimaatinstallaties op de planning staan.

Wat is het vervolg?

Na project FCIB start de dienstverlening Continu Monitoring. Continu Monitoring betekent het blijvend bewaken en volgen van de werking van de klimaatinstallaties zoals: storingen, draaiuren, trends en dergelijke. Bij mogelijke afwijkingen in de prestaties van de klimaatinstallatie(s) zal na analyse van de situatie bijgestuurd worden. Daarnaast wordt ook het energieverbruik van de hoofdmeters inzichtelijk.

Bron: Rijksgebouwendienst

Prestatiekeuring voor kinderdagverblijven en scholen

De ventilatie op scholen en kinderdagverblijven schiet vaak tekort. Om daar mee af te rekenen is de beoordelingsrichtlijn BRL 8010 voor woningen uitgebreid met richtlijnen voor scholen en kinderdagverblijven.

Verbetering van het binnenmilieu

Een belangrijk knelpunt in scholen en kinderdagverblijven is het gebrek aan ventilatie. Dat kan leiden tot een ongezonde leefomgeving vanwege teveel warmte, te hoge CO₂-gehaltes en teveel vocht. In het door het Ministerie van Infrastructuur en Milieu geïnitieerde Activiteitenplan Binnenmilieu Scholen is daarom een aantal acties en maatregelen geformuleerd om te komen tot verbetering van het binnenmilieu. Eén van de acties was het ontwikkelen van een ventilatieprestatiekeuring. Dit heeft geresulteerd in BRL 8010.

Wettelijke zorgplicht

Eigenaren van woningen, scholen en kinderdagverblijven hebben de wettelijke zorgplicht voor een gezonde en veilige leef- en werkomgeving. Daarbij is het voldoen aan de eisen van het Bouwbesluit de wettelijke ondergrens. BRL 8010 stelt marktpartijen in staat om de kwaliteit van nieuwe en bestaande ventilatie-voorzieningen onder certificatie te beoordelen. De richtlijn sluit aan op de verscherpte eisen van Bouwbesluit 2012.

Energie- en binnenmilieu advies

Energiezuinige en frisse scholenEen ander instrument om het binnenmilieu van scholen te verbeteren is het Energie en Binnenklimaat advies (EBA), onderdeel van het programma ‘frisse scholen’ van Agentschap NL. Dit richt zich op de luchtkwaliteit en het thermisch comfort in gebouwen. Door het nemen van de juiste energiebesparende maatregelen neemt het comfort in gebouwen toe, daalt het ziekteverzuim en gaat de energierekening omlaag.

Gezondheid en productiviteit

Gezondheid en productiviteit: Wat is het en waar draagt het aan bij?

Vrijwel elk bedrijf heeft één of meerdere gebouwen om hun arbeidsproces te faciliteren. De kosten van deze arbeid (personeel) zijn vaak vele malen hoger dan de huisvestingskosten of het energiegebruik. De financiële verhouding tussen arbeidskosten, huisvestingskosten en energiekosten bij bedrijven in de zakelijke dienstverlening is globaal 100:10:1. Bij ‘Het Nieuwe Werken’ stijgen arbeidskosten in relatieve zin omdat per m2 gebouw meer medewerkers werkzaam zijn.

Binnenmilieu onder de maat

Uit vele onderzoeken blijkt dat het binnenmilieu in onze gebouwen nog onder de maat is. In veel gebouwen hebben werknemers (gezondheid-)klachten, gerelateerd aan dit binnenmilieu. Wetenschappelijk onderzoek heeft aangetoond dat er een verband bestaat tussen de kwaliteit van de binnenlucht en de productiviteit van werknemers. Een goed binnenmilieu verhoogt de productiviteit van werknemers met 10 tot 15%.

Binnenmilieu productiviteit

Negatief effect

Er is een bewezen negatief effect op de productiviteit door:

  • een te hoge temperatuur
  • het ontbreken van een mogelijkheid tot persoonlijke beïnvloeding van de temperatuur
  • een te lage hoeveelheid verse lucht (ofwel te hoge concentratie CO2)
  • verontreinigingsbronnen zoals nieuwe pc’s (chemische emissies), vloerbedekking of vuile filters in luchtbehandelingskasten

Rekenvoorbeeld

Uitgaande van een gezond, commercieel dienstverlenend bedrijf met werknemers die gemiddeld € 80.000 per jaar aan omzet draaien (1.000 productieve uren á € 80). In een gebouw waar ‘Het Nieuwe Werken’ al wordt toegepast volstaat 8 m2 kantooroppervlak per werknemer. Er wordt dus jaarlijks € 10.000 per m2 aan omzet gerealiseerd. Een 5% (enige voorzichtigheid) productiviteitsverhoging staat dan gelijk aan € 500 extra omzet per m2 kantoor per jaar.

Kosten-baten

Met dergelijke baten worden de kosten voor verbeteringen vaak snel terugverdient. Eerder maanden dan jaren. Bovendien is gezondheid belangrijk voor medewerkers. Een prettige werkomgeving verhoogt de tevredenheid, verlaagd de kosten, verhoogt de productiviteit en draagt bij aan een bredere arbeidsparticipatie

Win-win

Een gezonder en productiever gebouw draagt bij aan:

  • de taakstelling (meer werk met minder mensen);
  • de aantrekkelijkheid als werkgever;
  • het imago van het bedrijf;
  • de transitie naar ‘Het Nieuwe Werken’.

En daarnaast hebben gezonde en duurzame gebouwen lagere levensduurkosten, een hogere verhuurbaarheid en een hogere restwaarde.

Adaptief binnenklimaat

Het realiseren van een adaptief binnenklimaat kan veel bijdragen aan een aangenaam klimaat binnen. Daarnaast biedt het toepassen van een adaptief binnenklimaat ook kansen voor energiebesparing. Twee vliegen in één klap dus.

Wat is het?

Een adaptief binnenklimaat is een binnenklimaat dat zich aanpast aan de omstandigheden en context buiten. Concreet gaat het erom dat gewerkt wordt met binnentemperaturen die enigszins met de buitentemperatuur meebewegen. En dan vooral ’s zomers bij hoge buitentemperaturen zodat de binnentemperatuur en de buitentempratuur niet te veel van elkaar verschillen. Een adaptief binnenklimaat zorgt er voor dat het verschil tussen binnen en buiten zodanig is, dat dit door mensen als prettig ervaren wordt. Comfortabel dus!

Voorwaarden voor een adaptief binnenklimaat

Er is sinds de jaren zeventig veel onderzoek gedaan naar temperatuurbeleving in gebouwen en klimaatadaptatie. Het is bekend dat mensen het prettiger vinden om te verblijven in gebouwen die op deze wijze beheert worden dan in gebouwen waar strikt vastgehouden wordt aan 1 bepaalde binnentemperatuur.

Een belangrijke voorwaarde voor een adaptief binnenklimaat is dat mensen in het gebouw in staat moeten zijn om de situatie deels te kunnen beïnvloeden. Bijvoorbeeld door een raam open te zetten of door relatief vrij te zijn de eigen kleding aan te passen. Daarnaast zijn er technische mogelijkheden om de temperatuur per werkplek te beïnvloeden door individuele thermostaten. Het is zelfs mogelijk met speciale systemen om de complete klimatisering (warmte, koude, lucht en licht) per werkplek te regelen. Een goed voorbeeld hiervan is i-Climate.

Meervoudige winst

Een gebouw met een adaptief binnenklimaat biedt:

  • Meer comfort voor de gebruiker
  • Energiebesparing
  • Een gezonder werkklimaat (en wellicht ook een hogere productiviteit)
  • En mogelijk ook lagere investeringskosten voor de klimaatinstallaties (koelcapaciteit kan wat omlaag)