Tag Archive for klimaatinstallatie

Duurzaam gebouwd: de termietenheuvel

TermietenheuvelTermietenheuvels worden wel eens bouwkundige wonderen genoemd, en terecht. Deze indrukwekkende constructies van aarde en speeksel zijn soms wel zes meter hoog. De wanden ervan zijn zo’n 45 centimeter dik en worden door de zon gebakken totdat ze zo hard zijn als beton. Sommige heuvels zijn letterlijk van de ene op de andere dag gebouwd.

De koningin

Vlak bij het middelpunt van de heuvel leeft de koningin, die elke dag een paar duizend eitjes kan leggen. Vleugelloze, blinde termietenarbeiders nemen de eitjes mee naar speciaal gebouwde cellen. Daar verzorgen ze de larven, als die eenmaal zijn uitgekomen. Maar het grootste wonder van de heuvel is misschien wel het ventilatiesysteem…

Ventilatie van een termietenheuvel

Warme lucht stijgt en door dit verschijnsel wordt de warmte, bedompte binnenlucht aan de bovenkant van de heuvel afgevoerd. Op strategische plaatsen onder in de heuvel zitten ventilatiegaten waardoor relatief frisse lucht binnenkomt. Deze stroomt via een ondergrondse kamer de heuvel in en circuleert vervolgens door de tunnels en cellen. Termieten openen en sluiten de gaten om de temperatuur waar nodig bij te stellen.

Temperatuur

De termieten hebben een constante temperatuur nodig om de schimmel te telen die als hun voornaamste voedselbron dient. Met behulp van de gereguleerde ventilatie door de kamers en tunnels wordt de temperatuur in de heuvel constant gehouden, ongeacht de wisselende omstandigheden buiten. In Zimbabwe kan de buitentemperatuur bijvoorbeeld variëren van 2 °C ’s nachts tot 38 °C overdag. Toch blijft de temperatuur binnen in de heuvel constant 31 °C.

Duurzaam gebouw

Het ontwerp van de termietenheuvel is zo indrukwekkend dat architecten een vergelijkbare techniek hebben toegepast op een kantoorgebouw in Zimbabwe. Het gebouw gebruikt slechts 10 procent van de energie die conventionele gebouwen van dezelfde afmetingen nodig hebben.

Prestatiekeuring voor kinderdagverblijven en scholen

De ventilatie op scholen en kinderdagverblijven schiet vaak tekort. Om daar mee af te rekenen is de beoordelingsrichtlijn BRL 8010 voor woningen uitgebreid met richtlijnen voor scholen en kinderdagverblijven.

Verbetering van het binnenmilieu

Een belangrijk knelpunt in scholen en kinderdagverblijven is het gebrek aan ventilatie. Dat kan leiden tot een ongezonde leefomgeving vanwege teveel warmte, te hoge CO₂-gehaltes en teveel vocht. In het door het Ministerie van Infrastructuur en Milieu geïnitieerde Activiteitenplan Binnenmilieu Scholen is daarom een aantal acties en maatregelen geformuleerd om te komen tot verbetering van het binnenmilieu. Eén van de acties was het ontwikkelen van een ventilatieprestatiekeuring. Dit heeft geresulteerd in BRL 8010.

Wettelijke zorgplicht

Eigenaren van woningen, scholen en kinderdagverblijven hebben de wettelijke zorgplicht voor een gezonde en veilige leef- en werkomgeving. Daarbij is het voldoen aan de eisen van het Bouwbesluit de wettelijke ondergrens. BRL 8010 stelt marktpartijen in staat om de kwaliteit van nieuwe en bestaande ventilatie-voorzieningen onder certificatie te beoordelen. De richtlijn sluit aan op de verscherpte eisen van Bouwbesluit 2012.

Energie- en binnenmilieu advies

Energiezuinige en frisse scholenEen ander instrument om het binnenmilieu van scholen te verbeteren is het Energie en Binnenklimaat advies (EBA), onderdeel van het programma ‘frisse scholen’ van Agentschap NL. Dit richt zich op de luchtkwaliteit en het thermisch comfort in gebouwen. Door het nemen van de juiste energiebesparende maatregelen neemt het comfort in gebouwen toe, daalt het ziekteverzuim en gaat de energierekening omlaag.

ESCO’s voor energiebesparing

Energy Service Companies (ESCo’s) zijn een betrekkelijk nieuw fenomeen in Nederland. Het zijn bedrijven die de aanleg en het onderhoud en beheer van de klimaatinstallaties van gebouwen overnemen. Zij leveren een gegarandeerde energiebesparing, inclusief de financiering ervan. U heeft dus niet te maken met investeringskosten. Met het afsluiten van een prestatiecontract worden afspraken over energiebesparing vastgelegd.

Veranderingen

De energiemarkt verandert. Veel nieuwe leveranciers bieden energie aan op een nieuwe manier. Nieuwe vormen van energiebesparing en duurzame energie worden technisch en economisch aantrekkelijk. Via een Esco kunnen energiebesparingen worden gerealiseerd zonder zelf de investeringen daarvoor te moeten doen. ESCo’s bieden aan de klant:

  • Inzicht in het werkelijk functioneren van gebouw en installaties en bijbehorend energiegebruik en –kosten
  • Kennis over mogelijke maatregelen, in onderlinge samenhang
  • Uitvoering van maatregelen inclusies correcte oplevering
  • Financiering, direct of indirect
  • Monitoring, beheer en onderhoud van gebouw en installaties
  • Toekomstige verbeteringen en innovaties

Split incentive

Een Esco kan zowel in de situatie eigenaar/gebruiker of belegger/huurder(s) worden toegepast, omdat investeringen en besparingen direct aan elkaar gekoppeld worden. Hiermee biedt deze vorm van verduurzaming een directe oplossing voor het ‘split incentive’, waarbij de verdeelde belangen van huurder en eigenaar van een gebouw verduurzaming in de weg staat.

Whitepaper

Op de site van Agentschap NL is gratis de whitepaper ‘ESCo voor wederzijds voordeel en gratis energiebesparing’ te downloaden. Deze biedt cases en experttips over ESCo’s.

Adaptief binnenklimaat

Het realiseren van een adaptief binnenklimaat kan veel bijdragen aan een aangenaam klimaat binnen. Daarnaast biedt het toepassen van een adaptief binnenklimaat ook kansen voor energiebesparing. Twee vliegen in één klap dus.

Wat is het?

Een adaptief binnenklimaat is een binnenklimaat dat zich aanpast aan de omstandigheden en context buiten. Concreet gaat het erom dat gewerkt wordt met binnentemperaturen die enigszins met de buitentemperatuur meebewegen. En dan vooral ’s zomers bij hoge buitentemperaturen zodat de binnentemperatuur en de buitentempratuur niet te veel van elkaar verschillen. Een adaptief binnenklimaat zorgt er voor dat het verschil tussen binnen en buiten zodanig is, dat dit door mensen als prettig ervaren wordt. Comfortabel dus!

Voorwaarden voor een adaptief binnenklimaat

Er is sinds de jaren zeventig veel onderzoek gedaan naar temperatuurbeleving in gebouwen en klimaatadaptatie. Het is bekend dat mensen het prettiger vinden om te verblijven in gebouwen die op deze wijze beheert worden dan in gebouwen waar strikt vastgehouden wordt aan 1 bepaalde binnentemperatuur.

Een belangrijke voorwaarde voor een adaptief binnenklimaat is dat mensen in het gebouw in staat moeten zijn om de situatie deels te kunnen beïnvloeden. Bijvoorbeeld door een raam open te zetten of door relatief vrij te zijn de eigen kleding aan te passen. Daarnaast zijn er technische mogelijkheden om de temperatuur per werkplek te beïnvloeden door individuele thermostaten. Het is zelfs mogelijk met speciale systemen om de complete klimatisering (warmte, koude, lucht en licht) per werkplek te regelen. Een goed voorbeeld hiervan is i-Climate.

Meervoudige winst

Een gebouw met een adaptief binnenklimaat biedt:

  • Meer comfort voor de gebruiker
  • Energiebesparing
  • Een gezonder werkklimaat (en wellicht ook een hogere productiviteit)
  • En mogelijk ook lagere investeringskosten voor de klimaatinstallaties (koelcapaciteit kan wat omlaag)

Problemen met het binnenklimaat

Klimaatinstallaties hebben bij oplevering in principe een optimale, op het ontwerp afgestemde instelling. Tijdens de levenscyclus van een gebouw kunnen echter de instellingen van klimaatinstallaties veranderd zijn. Dat kan bijvoorbeeld door interne verhuizingen en verbouwingen, maar ook wijzigingen van de parameters bij onderhoud of gebruik leidt vaak tot minder optimale instellingen.

Klachten

Als klachten over het binnenklimaat zich gedurende de levensduur van een gebouw ontwikkelen, worden deze over het algemeen veroorzaakt door:

  • Uitvoeren van dagelijks beheer door gebouwgebruikers met onvoldoende specialistische kennis waardoor installaties verkeerd worden gebruikt.
  • Het slecht functioneren van de klimaatinstallatie, mogelijk door veroudering of door vaak en onzorgvuldig wijzigen van de parameters.
  • Wijzigingen in de indeling van (de inventaris van) het gebouw.
  • Verslechtering van de gebouwschil (bouwfysica).

Vaak is het een combinatie van de bovengenoemde oorzaken.

Oplossing

De oplossing is om de klimaatinstallaties functioneel te controleren en opnieuw in te regelen. Vervolgens kan beproefd worden of de nieuwe situatie voldoet aan de ontwerpcondities. De volgende stappen moeten hiervoor ondernomen worden:

  1. Functioneel controleren of de installatie conform de ontwerpcondities werkt.
  2. Indien er afwijkingen zijn, opnieuw inregelen van de installaties, zowel luchtzijdig als waterzijdig.
  3. Beproeven: monitoren van de werking van de klimaatinstallatie voor een bepaalde tijd. Waar nodig bijregelen.
  4. Eventueel: Installatie gereedmaken voor ‘continue monitoren’.

Resultaat

Indien het bovengenoemde goed uitgevoerd wordt, is het resultaat:

  • Blijvende energiebesparing: 10 – 15 % op gebouwniveau.
  • Comfortverbetering door een beter binnenklimaat.
  • Monitoren van het energiegebruik wordt mogelijk.
  • Bijdrage aan Nederlands duurzaamheidsambitie.

Monitoren

Na realisatie van de functionele controle en inregelen is het raadzaam een continue monitoring te starten. Hiermee wordt de geoptimaliseerde werking van de klimaatinstallaties geborgd en de gerealiseerde energiebesparing aantoonbaar gemaakt. Continu Monitoring betekent het blijvend bewaken en volgen van de werking van de klimaatinstallaties zoals: storingen, draaiuren, trends en dergelijke. Bij mogelijke afwijkingen in de prestaties van de klimaatinstallaties kan na analyse van de situatie bijgestuurd worden.